O kościele
Początek historii sięga XVI w., kiedy w 1525 roku wspomniane są dobra proboszcza Vilkiji. W tym czasie parafia zaczynała się kształtować, a w 1542 roku kościołowi podarowano sporo ziem oraz roczną daninę w wysokości 80 złotych. Jednak stan kościoła i kompetencje proboszcza budziły wątpliwości – w 1579 roku dach był dziurawy, ksiąg metrykalnych nie prowadzono, cmentarz nie był ogrodzony. Parafię obsługiwał ksiądz J. Laskowski, który zaledwie radził sobie z łaciną i niezbyt rozumiał swoje obowiązki.
W połowie XVIII w. kościół kilkakrotnie płonął i był odbudowywany. Po spaleniu pierwszego drewnianego kościoła, w 1751 roku zbudowano nowy. Na początku XIX w. na planie miasteczka zaznaczony był już kościół z wieżyczką i kaplicą. W 1892 roku świątynia ponownie spłonęła w płomieniach.
Na początku XX w. postanowiono zbudować nowy, murowany kościół w innym miejscu, na wzgórzu, aby stał się głównym akcentem miasta i wskazywał drogę do nieba. Budowę rozpoczęto w 1901 roku pod kierownictwem proboszcza Butkusa, który mimo zastrzeżeń parafian wykupił działki i położył masywne fundamenty. Jego dzieło kontynuował K. Bučnys, a ostatecznie budowę kościoła ukończył proboszcz Stanislovas Bačkis. Znalazł on sposoby na sfinansowanie budowy, założył cegielnie i sam organizował prace, angażując miejscowych mieszkańców.
Budowę ukończono w 1908 r., a 21 września uroczyście poświęcono nowy kościół św. Jerzego. Było to wielkie wydarzenie, na które zebrało się około 10 tysięcy ludzi. Organy, wykonane przez znanego litewskiego mistrza Jonasa Garalevičiusa, nadały kościołowi szczególną aurę świętości.
Podczas pierwszej wojny światowej pomysłowość S. Bačkisa pomogła uchronić kościół przed zniszczeniem. Zmusił on rosyjskich żołnierzy do „zapomnienia” rozkazu burzenia, a później poinformował wojska niemieckie, że w mieście nie ma Rosjan, unikając w ten sposób ostrzału.
Kościół wyróżnia się architekturą neogotycką. Ma plan krzyża łacińskiego, dwuwieżową fasadę i wieloboczną apsydę. Wewnątrz znajdują się trzy nawy, a ołtarze zdobią relikwie świętych. Teren przykościelny ozdabia drewniana kapliczka słupowa autorstwa ludowego twórcy J. Mikutaitisa, postawiona w 1960 roku, oraz kamień z płaskorzeźbą prezydenta Valdasa Adamkusa, odsłonięty w 2014 roku.
Kościół św. Jerzego w Vilkiji jest nie tylko miejscem praktyki religijnej, ale i zabytkiem dziedzictwa kulturowego, świadczącym o złożonej i barwnej przeszłości oraz sile wiary i wspólnoty miejscowych ludzi.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Garlaivis Nemune ties Vilkija. Nuotrauka aprėminta baltais kraštais.
Miestelio panoramoje matyti pagrindiniai jos akcentai: stambi mūrinė sinagoga upės pakrantėje (nuotraukos dešinėje) ir mūrinė dvibokštė Šv. Jurgio bažnyčia kalvos viršuje. Iki pat XX a. vid. Vilkija buvo beveik ištisai medinis miestelis, mūro pastatų centre pagausėjo po 1938 m. siautėjusio gaisro.
Vilkija. Vaizdas nuo kairiojo Nemuno kranto. Nuotraukoje ant kalno matyti Vilkijos Šv. Jurgio bažnyčia. Prieplaukoje apačioje – garlaivis „Balanda". Nuotraukos nugaros pusėje yra spausdintos linijos įrašams.
Naujos mūrinės bažnyčios statyba Vilkijoje pradėjo visiškai naują miestelio raidos etapą. 1892 m. siautėjęs gaisras sunaikino senąją medinę bažnyčią. Tuometinė Vilkija buvo išsidėsčiusi žemutinėje Nemuno slėnio terasoje ir pašlaitėje, o bažnyčia stovėjo istoriniame miestelio centre – svarbiausių gatvių sankryžoje šalia turgaus aikštės. Po gaisro miestelis buvo atstatytas ant senų pamatų, pakito tik bažnyčios vieta – atsisakius senojo šventoriaus, statyboms pasirinkta vieta ant kalno šalia tuometinės miestelio ir Vilkijos kaimo ribos. Kaimas ilgą laiką trukdė miesteliui plėstis į šiaurę, tačiau 1908–1910 m. jis imtas skirstyti vienkiemiais. Šalia bažnyčios pradėjo kurtis naujas miestelio centras su turgaus aikšte. Senasis centras apačioje ilgainiui prarado savo reikšmę, o senoji turgaus aikštė buvo užstatyta. Bažnyčia iki šiol yra pagrindinis miesto panoramos akcentas ir ryški dominantė ilgoje Nemuno slėnio atkarpoje.