O kościele
Kościół św. Antoniego Padewskiego w Stakiai jest prawdziwym skarbem kulturowym i historycznym w niewielkiej wsi Stakiai, stojącym już ponad dwa stulecia. Kościół, wyróżniający się cechami architektury klasycystycznej, został zbudowany w 1821 r. i stał się ważnym ośrodkiem religijnym i wspólnotowym.
Stakiai, dawniej znane jako Pamituvys, pierwszą kaplicę wzniosły już około 1750 r. Do początku XX w. była to niewielka kaplica publiczna z dwoma ołtarzami. Proboszcz Veliuony w 1815 r. zwrócił się do biskupa z prośbą o zezwolenie na budowę większego kościoła i wyznaczenie księdza. Prośba ta została spełniona, dlatego w 1817 r. zbudowano plebanię, a w 1821 r. przebudowana kaplica stała się kościołem św. Antoniego Padewskiego.
Historia kościoła wielokrotnie splatała się z życiem miejscowej wspólnoty. Na przykład w XIX wieku działała tu szkoła parafialna, w której uczono nie tylko religii, ale i pisma oraz innych przedmiotów. Ksiądz Maciej Ciuzewicz, uczestnik powstania 1863 r., został zesłany na Syberię za swoją odwagę i poświęcenie. Po powrocie w 1872 r. kontynuował kapłaństwo w Kurlandii.
Feliks Sereika, kolejna niezapomniana postać, kupował zakazaną litewską prasę i rozprowadzał ją wśród parafian, tym samym krzewiąc świadomość narodową. Dzięki niemu zbudowano nową plebanię, a jego następcy nadal dbali o wnętrze i zewnętrze kościoła.
W latach 1906–1907 kuratem kościoła był słynny litewski pisarz i działacz społeczny Vaižgantas. Z jego inicjatywy uzyskano zgodę biskupa żmudzkiego na udzielanie ślubów młodym parom w kościele w Stakiach, zamiast podróżować do innej parafii. Rozpoczął też prowadzenie litewskich lekcji religii dla miejscowych dzieci i zachęcał wspólnotę do rezygnacji z alkoholu, dążąc do otrzeźwienia młodzieży i zaprzestania tradycji pijackich bójek.
Przez cały ten okres kościół był wielokrotnie odnawiany i dostosowywany do współczesnych potrzeb. W czasie proboszczowania księdza Romualda Macewicza, od 1956 do 1988 r., w kościele wprowadzono centralne ogrzewanie, przeprowadzono duże prace remontowe, zbudowano nową plebanię. Parafia słynie z corocznego odpustu św. Antoniego Padewskiego, który ściąga zarówno miejscowych, jak i mieszkańców okolicznych miasteczek.
Pod względem architektonicznym kościół ma plan prostokątny z portykiem, apsydą i wieżyczką – typowe elementy stylu klasycystycznego. Obok kościoła stoi wysoka, masywna drewniana dzwonnica, a w narożniku terenu przykościelnego zdobi kamienna grota lurdzka z niszą i figurą. Wewnątrz można znaleźć organy wykonane przez mistrza A. Montwiłła, które nadają szczególne brzmienie ceremoniom kościelnym.
Wszystkie te elementy historyczne i architektoniczne tworzą niepowtarzalne oblicze kościoła św. Antoniego Padewskiego w Stakiach, które niewątpliwie zasługuje na odwiedziny każdego, kto interesuje się litewską kulturą i historią.
Stakiai, dawniej znane jako Pamituvys, pierwszą kaplicę wzniosły już około 1750 r. Do początku XX w. była to niewielka kaplica publiczna z dwoma ołtarzami. Proboszcz Veliuony w 1815 r. zwrócił się do biskupa z prośbą o zezwolenie na budowę większego kościoła i wyznaczenie księdza. Prośba ta została spełniona, dlatego w 1817 r. zbudowano plebanię, a w 1821 r. przebudowana kaplica stała się kościołem św. Antoniego Padewskiego.
Historia kościoła wielokrotnie splatała się z życiem miejscowej wspólnoty. Na przykład w XIX wieku działała tu szkoła parafialna, w której uczono nie tylko religii, ale i pisma oraz innych przedmiotów. Ksiądz Maciej Ciuzewicz, uczestnik powstania 1863 r., został zesłany na Syberię za swoją odwagę i poświęcenie. Po powrocie w 1872 r. kontynuował kapłaństwo w Kurlandii.
Feliks Sereika, kolejna niezapomniana postać, kupował zakazaną litewską prasę i rozprowadzał ją wśród parafian, tym samym krzewiąc świadomość narodową. Dzięki niemu zbudowano nową plebanię, a jego następcy nadal dbali o wnętrze i zewnętrze kościoła.
W latach 1906–1907 kuratem kościoła był słynny litewski pisarz i działacz społeczny Vaižgantas. Z jego inicjatywy uzyskano zgodę biskupa żmudzkiego na udzielanie ślubów młodym parom w kościele w Stakiach, zamiast podróżować do innej parafii. Rozpoczął też prowadzenie litewskich lekcji religii dla miejscowych dzieci i zachęcał wspólnotę do rezygnacji z alkoholu, dążąc do otrzeźwienia młodzieży i zaprzestania tradycji pijackich bójek.
Przez cały ten okres kościół był wielokrotnie odnawiany i dostosowywany do współczesnych potrzeb. W czasie proboszczowania księdza Romualda Macewicza, od 1956 do 1988 r., w kościele wprowadzono centralne ogrzewanie, przeprowadzono duże prace remontowe, zbudowano nową plebanię. Parafia słynie z corocznego odpustu św. Antoniego Padewskiego, który ściąga zarówno miejscowych, jak i mieszkańców okolicznych miasteczek.
Pod względem architektonicznym kościół ma plan prostokątny z portykiem, apsydą i wieżyczką – typowe elementy stylu klasycystycznego. Obok kościoła stoi wysoka, masywna drewniana dzwonnica, a w narożniku terenu przykościelnego zdobi kamienna grota lurdzka z niszą i figurą. Wewnątrz można znaleźć organy wykonane przez mistrza A. Montwiłła, które nadają szczególne brzmienie ceremoniom kościelnym.
Wszystkie te elementy historyczne i architektoniczne tworzą niepowtarzalne oblicze kościoła św. Antoniego Padewskiego w Stakiach, które niewątpliwie zasługuje na odwiedziny każdego, kto interesuje się litewską kulturą i historią.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Kompozicijoje – Stakių Šv. Antano Paduviečio bažnyčia.
Signuotas averso apatinėje dalyje kairėje.
Nuotraukoje Stakių šv. Antano Paduvičio bažnytėlė, kurioje 1906.03-1906.12 kunigavo Vaižgantas.
Juozas Tumas-Vaižgantas (1869 m. rugsėjo 20 d. Maleišiuose, Svėdasų valsčius – 1933 m. balandžio 29 d. Kaune) – Lietuvos rašytojas, spaudos darbuotojas, literatūros istorikas, kritikas, visuomenės veikėjas, pedagogas, kunigas.