O kościele
Kościół Wszystkich Świętych w Pašušvys jest jednym z najstarszych i najlepiej zachowanych murowanych kościołów na Żmudzi. Ta imponująca świątynia stoi w miasteczku Pašušvys, otoczona urokliwym krajobrazem – ujściem rzeki Žadikė, prawego dopływu Šušvė.
Kościół łączy w sobie ludowo potraktowane cechy architektoniczne renesansu i klasycyzmu, tworząc niepowtarzalny, urzekający obraz estetyczny. Zbudowany jest na planie krzyża łacińskiego, z trójboczną apsydą i wieżyczką na skrzyżowaniu nawy i transeptu. Nadaje to kościołowi nie tylko dostojny wygląd, ale i szczególne poczucie przestrzeni we wnętrzu.
Historia kościoła w Pašušvys zaczyna się jeszcze w XVI wieku, gdy w 1553 roku właściciel dworu Šimkovičius-Vnučka zbudował pierwszy drewniany kościół i przeznaczył część swojego majątku na jego utrzymanie. Kościół stał się ośrodkiem parafii około 1566 roku, lecz później, w 1589 roku, przeszedł w ręce ewangelików reformowanych pod opieką Sofii Vnučkienė. Dopiero po długich sporach sądowych, trwających aż do 1665 roku, kościół zwrócono wspólnocie katolickiej.
Ogromna zmiana nastąpiła pod koniec XVIII wieku, gdy w latach 1793–1798 przebudowano obecny murowany kościół. Budowę zainicjował proboszcz Dionizas Straševičius, który założył także dom przytułku i altarię. Wyjątkowa dzwonnica kościoła, zbudowana w 1795 roku, jest trzykondygnacyjna i zdobi cały kompleks świątyni.
Wnętrze kościoła również zasługuje na uwagę. Można tu znaleźć zabytkowe organy o 10 głosach, zbudowane w 1801 roku przez mistrza Theodora Tiedemanna starszego. Organy te, charakterystyczne dla szkoły hamburskiej, mają unikalnego mechanicznego anioła z trąbką, którego ręce można poruszać za pomocą rejestru znajdującego się przy klawiaturze. Taki mechaniczny anioł zachował się na Litwie tylko w jeszcze jednym miejscu – w kościele w Varlaukis.
Kościołowi Wszystkich Świętych w Pašušvys nadano odpusty – Najświętszego Serca Jezusowego, zatwierdzony przez papieża Klemensa XIII w 1767 roku, oraz św. Bartłomieja, zatwierdzony w 1822 roku przez biskupa Józefa Arnulfa.
Teren przykościelny, otoczony murem z żelazną bramą, nadaje temu obiektowi sakralnemu dodatkowego uroku. Stoi tam kapliczka z figurą Maryi, na której cokole wykuto datę 1914. Pochowany jest tu również ksiądz Matas Miežinis, dzięki któremu w 1894 roku wydano czterojęzyczny słownik jego wuja Mykolasa Miežinisa.
Kościół Wszystkich Świętych w Pašušvys jest niewątpliwie znaczącym zabytkiem kultury, przechowującym mnóstwo wartości historycznych i artystycznych, a także świadczącym o bogatym i złożonym dziedzictwie litewskiej historii religijnej.
Kościół łączy w sobie ludowo potraktowane cechy architektoniczne renesansu i klasycyzmu, tworząc niepowtarzalny, urzekający obraz estetyczny. Zbudowany jest na planie krzyża łacińskiego, z trójboczną apsydą i wieżyczką na skrzyżowaniu nawy i transeptu. Nadaje to kościołowi nie tylko dostojny wygląd, ale i szczególne poczucie przestrzeni we wnętrzu.
Historia kościoła w Pašušvys zaczyna się jeszcze w XVI wieku, gdy w 1553 roku właściciel dworu Šimkovičius-Vnučka zbudował pierwszy drewniany kościół i przeznaczył część swojego majątku na jego utrzymanie. Kościół stał się ośrodkiem parafii około 1566 roku, lecz później, w 1589 roku, przeszedł w ręce ewangelików reformowanych pod opieką Sofii Vnučkienė. Dopiero po długich sporach sądowych, trwających aż do 1665 roku, kościół zwrócono wspólnocie katolickiej.
Ogromna zmiana nastąpiła pod koniec XVIII wieku, gdy w latach 1793–1798 przebudowano obecny murowany kościół. Budowę zainicjował proboszcz Dionizas Straševičius, który założył także dom przytułku i altarię. Wyjątkowa dzwonnica kościoła, zbudowana w 1795 roku, jest trzykondygnacyjna i zdobi cały kompleks świątyni.
Wnętrze kościoła również zasługuje na uwagę. Można tu znaleźć zabytkowe organy o 10 głosach, zbudowane w 1801 roku przez mistrza Theodora Tiedemanna starszego. Organy te, charakterystyczne dla szkoły hamburskiej, mają unikalnego mechanicznego anioła z trąbką, którego ręce można poruszać za pomocą rejestru znajdującego się przy klawiaturze. Taki mechaniczny anioł zachował się na Litwie tylko w jeszcze jednym miejscu – w kościele w Varlaukis.
Kościołowi Wszystkich Świętych w Pašušvys nadano odpusty – Najświętszego Serca Jezusowego, zatwierdzony przez papieża Klemensa XIII w 1767 roku, oraz św. Bartłomieja, zatwierdzony w 1822 roku przez biskupa Józefa Arnulfa.
Teren przykościelny, otoczony murem z żelazną bramą, nadaje temu obiektowi sakralnemu dodatkowego uroku. Stoi tam kapliczka z figurą Maryi, na której cokole wykuto datę 1914. Pochowany jest tu również ksiądz Matas Miežinis, dzięki któremu w 1894 roku wydano czterojęzyczny słownik jego wuja Mykolasa Miežinisa.
Kościół Wszystkich Świętych w Pašušvys jest niewątpliwie znaczącym zabytkiem kultury, przechowującym mnóstwo wartości historycznych i artystycznych, a także świadczącym o bogatym i złożonym dziedzictwie litewskiej historii religijnej.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Pašušvio Visų Šventųjų bažnyčios fasadas.