O kościele
Dzisiejszy kościół stoi niedaleko miejsca dawnej świątyni, skąd roztacza się piękny widok na dolinę rzeki Neris. Ten drewniany kościół przypomina jednopiętrowy dom mieszkalny i został zbudowany w 1945 roku, po tym jak podczas drugiej wojny światowej spłonął poprzedni kościół.
Jednak historia kościoła św. Anny w Karmėlava sięga znacznie głębszych czasów. Pierwszy kościół zbudowano tu około 1521 roku, a starosta Karmėlavy Simonas Sirutis w 1529 roku przekazał mu ziemię. Później, w 1531 roku, Jurgis Andriuškevičius podarował kościołowi folwark Andruszkonie, leżący po drugiej stronie Neris. Niestety, w 1655 roku wojska moskiewskie zniszczyły oryginalny kościół, który odbudowano dopiero w 1768 roku.
Co ciekawe, w XVIII wieku kazania w kościele głoszono w dwóch językach – polskim i litewskim. Jednak pod koniec XIX wieku nabożeństwa litewskie stały się rzadkością. Dopiero na początku XX wieku parafianie ponownie zaczęli domagać się większej liczby nabożeństw w ojczystym języku. Jednak z powodu niesnasek między polsko- i litewskojęzycznymi parafianami, pod koniec 1909 roku kościół zamknięto.
Po pierwszej wojnie światowej Litewskie Katolickie Towarzystwo Kobiet założyło w Karmėlavie niższą szkołę rolniczą, której działalność również przyczyniła się do wzmocnienia wspólnoty. Nowy drewniany kościół, zaprojektowany przez znanego architekta Vladimirasa Dubeneckisa, zbudowano w latach 1919–1921. Kościół ten gruntownie wyremontowano w latach 1937–1939, jednak niedole wojenne nie uchroniły go przed zniszczeniem.
Na terenie przykościelnym do dziś można zobaczyć fundamenty starego kościoła i murowaną bramę, uznane za zabytek architektury. Warto też wspomnieć, że obok nowego kościoła znajduje się pomnik zesłańców z Mažasis Ungutas oraz nagrobek księdza J. Ruibisa.
Cała ta historia świadczy o znaczeniu kościoła św. Anny w Karmėlava nie tylko jako miejsca religijnego, ale i symbolu kultury oraz historii. Zachowane elementy i wysiłki wspólnoty religijnej na przestrzeni wieków pokazują, jak ważne było i pozostaje to miejsce dla miejscowych ludzi.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Fotoatvirukas „Erntefest – Pabaigtuvės“. Atvirukas su nevienodo pločio šviesiomis paraštėmis, nuotraukos reprodukcija spausdinta juodu rudo atspalvio dažu. Reprodukcijoje pavaizduotos besišypsančios moterys su tautiniais kostiumais; fone matosi Karmėlavos Šv. Onos bažnyčia; kairėje tekanti Neris. Viena iš moterų laiko nupintą vainiką iš varpų. Manoma, kad švenčiama rugiapjūtės pabaiga. Atviruko reverse žaliu dažu atspausdinta: dešinėje skirtingo ilgio penkios punktyrinės linijos ir viena pastorinta adresui ir stačiakampis pašto ženklui, bei tekstas kairėje apačioje – „Erntefest – Pabaigtuvės“ ir per vidurį – „Spindulys“; kita kryptimi (vertikaliai) centre – „Verlag P/B „VIKTORIA“, Kaunas, Laisvės al. 42. Tel. 23332.“ ir logotipas su raide „V“ apskritame dviejų šakelių vainike. Kairėje pusėje ranka grafito pieštuku parašyta – „Karmėlava, / 1944 m“.
Nuotrauka "Karmėlavos troba su Šv. Onos bažnyčios bokšto fragmentu"; vermachto kario fotografija; apie 1942 m.; pirkta Vokietijoje. Nuotraukos centre stovi medinis pastatas dengtas šiaudais, už jo kito pastato galo fragmentas už kurio tolumoje matosi bažnyčios bokšto fragmentas. Pirmame plane apatiniame dešiniajame kampe stovi vyras su kostiumu įkomponuota tik vršutinė dalis (be kojų). Vyras nusisukęs nuo kameros žiūri į dešinę. Nuotraukos reverse du skirtingi įrašai ranka: grafito pieštuku nelygiai "Karmėlava, bažnyčia / apie 1942 m."; apatiniame kairiajame kampe mėlynu pieštuku dailia rašysena į dvi eilutes "Ferme Lithuaniene / environs de Kaunas.". Karmėlavos bažnyčia pastatyta 1919–1921 m. pagal Vladimiro Dubeneckio projektą. Per II Pasaulinį karą 1944 m. bažnyčia sudegė, išlikę tik pamatai.