O kościele
Pierwsza kaplica w Salos jest wzmiankowana już w 1771 roku, gdy dworem władał Krzysztof Morykoni. Później, w 1781 roku, Ignacy Morykoni wybudował nową drewnianą kaplicę, która stała się nieodłączną częścią dworu. Już od 1792 roku prowadzono tu księgi metrykalne urodzeń, co pokazuje, że miejsce to od dawna było ważne dla miejscowej wspólnoty.
W 1859 roku kościół opisywano jako starą drewnianą budowlę, krytą słomą, z dwoma ołtarzami. Z biegiem czasu był on kilkakrotnie remontowany i rozbudowywany. Istotne zmiany zaszły w 1867 roku, gdy dobudowano dwie zakrystie, wyremontowano organy i zawieszono dzwony. W tym samym roku, według projektu architekta Georga Wernera, staraniem księdza Kušleiki rozpoczęto budowę obecnego kościoła, którą aktywnie wspierała hrabina Maria z Tyzenhauzów Przeździecka. Na wieży kościoła zawieszono dwa dzwony, a w latach 1889–1901 urządzono ołtarze.
W 1908 roku w parafii założono niewielką bibliotekę, która pomagała szerzyć wiedzę i kulturę wśród miejscowych mieszkańców. Niestety podczas pierwszej wojny światowej kościół ucierpiał – uszkodzono ściany, sklepienia i zburzono górne wieżyczki. W 1923 roku kościół pokryto dachem, a w 1939 roku gruntownie go wyremontowano. Po drugiej wojnie światowej proboszcz Petras Nykštas kontynuował prace remontowe. W 1975 roku naprawiono murowane ogrodzenie terenu przykościelnego z drewnianą bramą, a proboszcz Jonas Morkvėnas wybudował plebanię.
Pod względem architektonicznym kościół Świętego Krzyża w Salos to budowla w stylu neogotyckim, na planie krzyża, z jedną wieżą główną i kilkoma wieżyczkami. W kościele znajdują się trzy nawy, a w nawie centralnej stoi ołtarz główny w stylu gotyckim. Ogrodzenie terenu przykościelnego z muru kamiennego dodaje mu dodatkowego poczucia historycznej wagi.
Dziś kościół Świętego Krzyża w Salos jest obiektem o znaczeniu nie tylko religijnym, ale i kulturowym, przyciągającym zwiedzających swoją bogatą historią i pięknem architektury.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Nemune, prie Jachtklubo prieplaukos, ties Šv. Kryžiaus (karmelitų) bažnyčia, guli sudužęs naikintuvas Dewoitine D.501L Nr. 606. Nugarinėje pusėje yra atspausdintas atvirlaiškio blankas su „Agfa“ logotipu ir užrašas žydru rašalu – „Krito mūšyje / Komunistas. / Leninietis. Kaunas 2070“, užrašas pieštuku – „<- 22 cm ->“ ir fotografo antspaudas – „Jul. Miež(...) / Julijanavos km. (...)“. . Iš Jono Dovydaičio rinkinio
Atvirukas. Vilnius. „WILNO. Krzyzowa droga w Kalwariji“. Vilniaus (Kalvarijų) Šv. Kryžiaus Atradimo bažnyčia. Išleido A. Fialko, Vilniuje. Atviruko vaizdas tamsiai rudos spalvos. Atvirukas1938-01-29 siųstas paštu Vilniuje. Yra kalendorinis Vilniaus pašto antspaudas bei du rausvos spalvos antspaudai - raidė M. Užklijuotas žalios spalvos 10 grašių nominalo pašto ženklas. Laiškas parašytas juodu rašalu lenkų kalba. Laiškas - dalykinis.