O kościele
Kościół św. Bartłomieja w Giedraičiach to jedna z najbardziej imponujących budowli w stylu klasycystycznym na Litwie, stojąca w małym miasteczku Giedraičiai. Jego historia sięga XV w. i odzwierciedla zarówno religijną, jak i polityczną przeszłość Litwy.
Kościół zbudowano w 1410 r., kiedy wielki książę litewski Witold Wielki zobowiązał do jego wzniesienia Mykolasa Gintilavičiusa-Gentvilasa. Był to ważny moment nie tylko w historii kościoła, ale i dla całego regionu. Do 1445 r. kościół posiadał beneficjum, które później finansował ród Giedroyciów. W 1510 r. kościół przebudowano, a do jego proboszcza należały rozległe tereny – jurysdyka miasteczka, osiem wsi i aż trzy jeziora.
W XVII w. świątynię tę napadli żołnierze rosyjscy, którzy ją spalili. Mimo to w 1676 r. stał tu jeszcze tymczasowy kościół. Na początku XVIII w. w Giedraičiach założono Bractwo Różańcowe, które przyczyniło się do rozwoju życia duchowego miasteczka. W tym samym czasie działała też szkoła parafialna, w której młodzież mogła zdobyć wykształcenie podstawowe.
W 1809 r. obecny murowany kościół zbudował biskup żmudzki Józef Arnulf Giedroyć wraz z bratem Marcinem. Kościół ten ma szczególne znaczenie symboliczne, ponieważ po śmierci biskupa w 1838 r. jego serce zamurowano w ścianie prezbiterium. W zakrystii wisi portret biskupa, przypominający o jego wkładzie w historię kościoła.
W XIX w. w kościele używano języka polskiego, jednak kazania wygłaszano także po litewsku. Po wprowadzeniu w 1903 r. nabożeństw w języku litewskim zorganizowano litewski chór kościelny. Jednak litewskie nabożeństwa napotykały trudności – w 1911 r. Polacy utrudniali ich odprawianie, a podczas zamieszek w latach 1912–1913 konieczne były nawet procesy sądowe.
Kolejny dramatyczny moment w historii kościoła wydarzył się w 1919 r., kiedy 24 sierpnia Polacy przerwali litewskie nabożeństwa, terroryzowali i wywieźli proboszcza Kazimierasa Liesevičiusa. Podczas okupacji sowieckiej został aresztowany i skazany na dziesięć lat więzienia, na Litwę wrócił dopiero w 1955 r.
Pod względem architektonicznym kościół św. Bartłomieja w Giedraičiach jest klasycystyczny i bezwieżowy, z portalem, trójkątnym frontonem i szerokim belkowaniem. Wewnątrz znajdują się trzy nawy, oddzielone filarami. Ogrodzenie terenu przykościelnego zbudowano z muru kamiennego, a w jego narożniku stoi masywna klasycystyczna dzwonnica, zbudowana w połowie XIX w. według projektu Karolisa Gregotovičiusa. Dzwonnica wyróżnia się ażurową górną kondygnacją, wykonaną z konstrukcji drewnianych.
Kościół ten to nie tylko cud architektury, ale i ważny świadek kultury oraz historii Litwy. Jego mury przechowują opowieści, walki i nadzieje wielu pokoleń.
Kościół zbudowano w 1410 r., kiedy wielki książę litewski Witold Wielki zobowiązał do jego wzniesienia Mykolasa Gintilavičiusa-Gentvilasa. Był to ważny moment nie tylko w historii kościoła, ale i dla całego regionu. Do 1445 r. kościół posiadał beneficjum, które później finansował ród Giedroyciów. W 1510 r. kościół przebudowano, a do jego proboszcza należały rozległe tereny – jurysdyka miasteczka, osiem wsi i aż trzy jeziora.
W XVII w. świątynię tę napadli żołnierze rosyjscy, którzy ją spalili. Mimo to w 1676 r. stał tu jeszcze tymczasowy kościół. Na początku XVIII w. w Giedraičiach założono Bractwo Różańcowe, które przyczyniło się do rozwoju życia duchowego miasteczka. W tym samym czasie działała też szkoła parafialna, w której młodzież mogła zdobyć wykształcenie podstawowe.
W 1809 r. obecny murowany kościół zbudował biskup żmudzki Józef Arnulf Giedroyć wraz z bratem Marcinem. Kościół ten ma szczególne znaczenie symboliczne, ponieważ po śmierci biskupa w 1838 r. jego serce zamurowano w ścianie prezbiterium. W zakrystii wisi portret biskupa, przypominający o jego wkładzie w historię kościoła.
W XIX w. w kościele używano języka polskiego, jednak kazania wygłaszano także po litewsku. Po wprowadzeniu w 1903 r. nabożeństw w języku litewskim zorganizowano litewski chór kościelny. Jednak litewskie nabożeństwa napotykały trudności – w 1911 r. Polacy utrudniali ich odprawianie, a podczas zamieszek w latach 1912–1913 konieczne były nawet procesy sądowe.
Kolejny dramatyczny moment w historii kościoła wydarzył się w 1919 r., kiedy 24 sierpnia Polacy przerwali litewskie nabożeństwa, terroryzowali i wywieźli proboszcza Kazimierasa Liesevičiusa. Podczas okupacji sowieckiej został aresztowany i skazany na dziesięć lat więzienia, na Litwę wrócił dopiero w 1955 r.
Pod względem architektonicznym kościół św. Bartłomieja w Giedraičiach jest klasycystyczny i bezwieżowy, z portalem, trójkątnym frontonem i szerokim belkowaniem. Wewnątrz znajdują się trzy nawy, oddzielone filarami. Ogrodzenie terenu przykościelnego zbudowano z muru kamiennego, a w jego narożniku stoi masywna klasycystyczna dzwonnica, zbudowana w połowie XIX w. według projektu Karolisa Gregotovičiusa. Dzwonnica wyróżnia się ażurową górną kondygnacją, wykonaną z konstrukcji drewnianych.
Kościół ten to nie tylko cud architektury, ale i ważny świadek kultury oraz historii Litwy. Jego mury przechowują opowieści, walki i nadzieje wielu pokoleń.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Kompozicijoje – Giedraičių Šv. Baltramiejaus bažnyčia.
Signuotas akvarele averso apatinėje dalyje kairėje ir pieštuku reverso viršutinėje dalyje.
Architektūrinė kompozicija. Giedraičių (Molėtų r.) klasicistinė, tinkuoto mūro Šv. Baltramiejaus bažnyčia pastatyta 1809 m. Šventorių juosia akmenų mūro tvora, jos kampe stovi masyvi klasicistinė varpinė, pastatyta XIX a. vid. pagal Vilniaus universiteto profesoriaus K. Gregotovičiaus (1799–1848) projektą.
Aprašė Aldona Rudzevičienė