O kościele
Kościół św. Wawrzyńca w Videniškiach to jeden z tych zabytków sakralnych i architektonicznych, które odzwierciedlają historię i dziedzictwo kulturowe Litwy. Położony we wsi Videniškiai, w rejonie Molėtų, kościół ten ma bogatą i ciekawą przeszłość, wartą poznania.
Początki kościoła sięgają 1549 r., kiedy zbudowano pierwszą drewnianą świątynię. Obecny murowany kościół zaczęto budować w 1618 r., a budowę ukończono w 1620 r. Zamyślono go jako ośrodek kultu błogosławionego Michała Giedroycia oraz mauzoleum książęcego rodu Giedroyciów. W budowie aktywnie uczestniczył Hipolit Żepnicki, a kanonik katedry poznańskiej Benedykt Kazimierz Rysiński pomógł stworzyć kościół, który stał się ośrodkiem przyciągającym nie tylko duchownych, lecz i miejscową wspólnotę.
W 1631 r. przy kościele dobudowano kaplicę z kryptą, w której chowano członków rodu Giedroyciów. Niestety podczas wojny w latach 1655–1661 kościół mocno ucierpiał, jednak odbudowano go i konsekrowano w 1684 r. Pokazuje to, jak ważny był ten budynek dla miejscowej wspólnoty i duchowieństwa.
Z biegiem czasu Videniškiai stały się ośrodkiem litewskich kanoników regularnych od pokuty. Klasztor, znajdujący się obok kościoła, odgrywał ważną rolę: działały w nim szkoła parafialna, przytułek i profesjonalna kapela śpiewacza. Po zamknięciu klasztoru w 1832 r. kościół stał się parafialny, a w budynku klasztornym urządzono plebanię.
Architektura kościoła jest w stylu renesansowym. Odznacza się planem prostokątnym, półkolistą apsydą i wieżą fasadową o wysokości 42 metrów. Jednonawowy kościół z prezbiterium zadziwia swoim wnętrzem. Znajdują się tu ołtarze z XVIII w., zdobione rzeźbami i obrazami. Ołtarz główny Najświętszej Maryi Panny, ołtarz św. Wawrzyńca, ołtarz Jezusa Chrystusa i ołtarz błogosławionego Michała Giedroycia – wszystkie zdobią tę świątynię i tworzą szczególną atmosferę.
Na szczególną uwagę zasługuje zbiór epitafiów reliefowych, wśród których jest grawerowane epitafium z cynowej blachy autorstwa Stanisława Sipaiły oraz granitowe epitafium Marcina Marcelego Giedroycia. W kościele znajdują się także organy z warsztatu W. Biernackiego, które dodają temu obiektowi sakralnemu jeszcze więcej piękna i brzmienia.
Kościół św. Wawrzyńca w Videniškiach to nie tylko arcydzieło architektury; świadczy on o zawiłościach historii Litwy, znaczeniu dziedzictwa kulturowego i duchu wspólnoty. Każda wizyta w tym kościele pozwala poczuć wielkość przeszłości i zrozumieć, dlaczego takie zabytki są cenne dla naszej kultury.
Początki kościoła sięgają 1549 r., kiedy zbudowano pierwszą drewnianą świątynię. Obecny murowany kościół zaczęto budować w 1618 r., a budowę ukończono w 1620 r. Zamyślono go jako ośrodek kultu błogosławionego Michała Giedroycia oraz mauzoleum książęcego rodu Giedroyciów. W budowie aktywnie uczestniczył Hipolit Żepnicki, a kanonik katedry poznańskiej Benedykt Kazimierz Rysiński pomógł stworzyć kościół, który stał się ośrodkiem przyciągającym nie tylko duchownych, lecz i miejscową wspólnotę.
W 1631 r. przy kościele dobudowano kaplicę z kryptą, w której chowano członków rodu Giedroyciów. Niestety podczas wojny w latach 1655–1661 kościół mocno ucierpiał, jednak odbudowano go i konsekrowano w 1684 r. Pokazuje to, jak ważny był ten budynek dla miejscowej wspólnoty i duchowieństwa.
Z biegiem czasu Videniškiai stały się ośrodkiem litewskich kanoników regularnych od pokuty. Klasztor, znajdujący się obok kościoła, odgrywał ważną rolę: działały w nim szkoła parafialna, przytułek i profesjonalna kapela śpiewacza. Po zamknięciu klasztoru w 1832 r. kościół stał się parafialny, a w budynku klasztornym urządzono plebanię.
Architektura kościoła jest w stylu renesansowym. Odznacza się planem prostokątnym, półkolistą apsydą i wieżą fasadową o wysokości 42 metrów. Jednonawowy kościół z prezbiterium zadziwia swoim wnętrzem. Znajdują się tu ołtarze z XVIII w., zdobione rzeźbami i obrazami. Ołtarz główny Najświętszej Maryi Panny, ołtarz św. Wawrzyńca, ołtarz Jezusa Chrystusa i ołtarz błogosławionego Michała Giedroycia – wszystkie zdobią tę świątynię i tworzą szczególną atmosferę.
Na szczególną uwagę zasługuje zbiór epitafiów reliefowych, wśród których jest grawerowane epitafium z cynowej blachy autorstwa Stanisława Sipaiły oraz granitowe epitafium Marcina Marcelego Giedroycia. W kościele znajdują się także organy z warsztatu W. Biernackiego, które dodają temu obiektowi sakralnemu jeszcze więcej piękna i brzmienia.
Kościół św. Wawrzyńca w Videniškiach to nie tylko arcydzieło architektury; świadczy on o zawiłościach historii Litwy, znaczeniu dziedzictwa kulturowego i duchu wspólnoty. Każda wizyta w tym kościele pozwala poczuć wielkość przeszłości i zrozumieć, dlaczego takie zabytki są cenne dla naszej kultury.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Videniškių Šv. Lauryno bažnyčia, pastatyta 1620 m. Renesansinių bruožų, mūrinė, vienbokštė. Videniškiai, 1960 m.
Videniškių Šv. Lauryno bažnyčia. Fotografijos aprašymas ant pasporto: „Videniškiai. Bažnyčia šv. Lauryno statyta 1618 m. Respubl. reikšmės architekt. paminklas. Prie bažnyčios 1618–1782 m veikė augustinų vienuolynas“.