O kościele
Kościół św. Michała Archanioła (Garnizonowy) w Kaunasie, nazywany też soborem w Kaunasie, jest jednym z najbardziej imponujących zabytków architektury Litwy. Stoi on okazale w Nowym Mieście w Kaunasie, w centrum specjalnie ukształtowanego placu, we wschodniej części alei Laisvės. To nie tylko budowla religijna, ale i ważny symbol historii miasta.
Pod koniec XIX w. w miejscu obecnego kościoła znajdowały się jeszcze bagna, gdzie miejscowi mieszkańcy polowali na kaczki. Jednak wraz z budową fortów obronnych twierdzy Kaunas w latach 1888–1891, w tym miejscu zaczął powstawać zespół budynków administracyjnych.
Projekt budowy kościoła św. Michała Archanioła opracował inżynier wojskowy Konstantin Limarenko, a ostateczną wersję zatwierdził car Rosji Aleksander III. Kościół ten zaprojektowano jako reprezentacyjną budowlę twierdzy, mającą wyrażać przepych i oficjalny charakter. Jego bazylikowa forma miała łagodzić wrogość wyznaniową i przypominać o wspólnych korzeniach chrześcijaństwa.
Budowa kościoła rozpoczęła się 29 czerwca 1891 r., kiedy poświęcono kamień węgielny. Materiały budowlane sprowadzano z różnych miejsc: cegły – z miejscowych cegielni, granit – z Finlandii, elementy metalowe – z Polski. W kościele po raz pierwszy na Litwie zamontowano wielką żelbetową kopułę o średnicy sięgającej prawie 16,3 metra.
Wewnętrzne wykończenie kościoła również było niezwykle wystawne. Bogate malowidła wykonali rosyjscy malarze z Petersburga, a wnętrze dekorował wileński artysta A. Trejus. W kościele było mnóstwo motywów krzyża greckiego, a w ikonostasie znajdowało się aż 122 obrazów. Dzwony, z których jeden odlano jeszcze w 1618 r. w Królewcu, zawieszono w mniejszych kopułach.
Podczas I wojny światowej, gdy Kaunas zajęło wojsko niemieckie, sobór wykorzystywano do nabożeństw ewangelicko-luterańskich. Po wojnie, w 1919 r., sobór stał się własnością państwa i został przekazany garnizonowi wojskowemu w Kaunasie, wtedy też przemianowano go na kościół św. Michała Archanioła.
W czasach sowieckich kościół przeżywał trudne chwile – został zamknięty, a jego pomieszczenia zamieniono na filię Muzeum Sztuki. Dopiero po odzyskaniu niepodległości, w 1991 r., budynek zwrócono Archidiecezji Kowieńskiej. Od tego czasu kościół ponownie stał się ośrodkiem życia religijnego i symbolem duszpasterstwa wojska litewskiego.
Kościół św. Michała Archanioła jest dziś nie tylko ważnym zabytkiem architektury miasta Kaunas, ale i żywą historią, odzwierciedlającą losy miasta i kraju na przestrzeni wieków. Mieści się w nim muzeum dla niewidomych „Katakumby XXI wieku” oraz odrestaurowane organy, których dźwięki przywracają dawną świetność.
Pod koniec XIX w. w miejscu obecnego kościoła znajdowały się jeszcze bagna, gdzie miejscowi mieszkańcy polowali na kaczki. Jednak wraz z budową fortów obronnych twierdzy Kaunas w latach 1888–1891, w tym miejscu zaczął powstawać zespół budynków administracyjnych.
Projekt budowy kościoła św. Michała Archanioła opracował inżynier wojskowy Konstantin Limarenko, a ostateczną wersję zatwierdził car Rosji Aleksander III. Kościół ten zaprojektowano jako reprezentacyjną budowlę twierdzy, mającą wyrażać przepych i oficjalny charakter. Jego bazylikowa forma miała łagodzić wrogość wyznaniową i przypominać o wspólnych korzeniach chrześcijaństwa.
Budowa kościoła rozpoczęła się 29 czerwca 1891 r., kiedy poświęcono kamień węgielny. Materiały budowlane sprowadzano z różnych miejsc: cegły – z miejscowych cegielni, granit – z Finlandii, elementy metalowe – z Polski. W kościele po raz pierwszy na Litwie zamontowano wielką żelbetową kopułę o średnicy sięgającej prawie 16,3 metra.
Wewnętrzne wykończenie kościoła również było niezwykle wystawne. Bogate malowidła wykonali rosyjscy malarze z Petersburga, a wnętrze dekorował wileński artysta A. Trejus. W kościele było mnóstwo motywów krzyża greckiego, a w ikonostasie znajdowało się aż 122 obrazów. Dzwony, z których jeden odlano jeszcze w 1618 r. w Królewcu, zawieszono w mniejszych kopułach.
Podczas I wojny światowej, gdy Kaunas zajęło wojsko niemieckie, sobór wykorzystywano do nabożeństw ewangelicko-luterańskich. Po wojnie, w 1919 r., sobór stał się własnością państwa i został przekazany garnizonowi wojskowemu w Kaunasie, wtedy też przemianowano go na kościół św. Michała Archanioła.
W czasach sowieckich kościół przeżywał trudne chwile – został zamknięty, a jego pomieszczenia zamieniono na filię Muzeum Sztuki. Dopiero po odzyskaniu niepodległości, w 1991 r., budynek zwrócono Archidiecezji Kowieńskiej. Od tego czasu kościół ponownie stał się ośrodkiem życia religijnego i symbolem duszpasterstwa wojska litewskiego.
Kościół św. Michała Archanioła jest dziś nie tylko ważnym zabytkiem architektury miasta Kaunas, ale i żywą historią, odzwierciedlającą losy miasta i kraju na przestrzeni wieków. Mieści się w nim muzeum dla niewidomych „Katakumby XXI wieku” oraz odrestaurowane organy, których dźwięki przywracają dawną świetność.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Perspektyvinėje fotografijoje matosi Kauno Šv. arkangelo Mykolo bažnyčia, Nepriklausomybės aikštė, Raudonojo kryžiaus ligoninė ir komendantūra. Aikštėje matosi nedidelė karių rikiuotė. Pusiau blizgi, priklijuota albumo antrame puslapyje.
Nuotrauka. Kaunas ir šv. Arkangelo Mykolo (Įgulos) bažnyčia. Joje Ričardas Mikutavičius klebonavo 1993–1997 m. Tai bazilikinės šventyklos formos statinys. Pagrindinis pastato tūris vientisas (artimas kubui). Jį vainikuoja 5 kupolai – didelis pagrindinis ir 4 mažieji. Nuotraukoje bažnyčia iš kairiosios pusės – matosi du portikai. Fotografuota Zenono Baltrušio. 2005 m. Kaunas.