Antalieptės Šv. Kryžiaus Atradimo bažnyčia

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Antalieptė to okazały, spowity historią kompleks modlitewny w stylu barokowym, położony w miasteczku Antalieptė, na prawym brzegu rzeki Šventoji. Kościół wraz z klasztorem karmelitów bosych reprezentuje historię nie tylko życia religijnego, ale i kultury, oświaty oraz rozwoju społecznego całego regionu.

Historia kościoła sięga jeszcze końca XVII w. Rodzina Strutinskich, znana ze swojej hojności i wierności religijnej, w 1732 roku postanowiła wybudować nowy klasztor, którego budowa trwała do 1760 roku. Wreszcie w 1763 r. poświęcono nowy kościół, którego drzwi otworzyły się przed wiernymi parafii.

Karmelici bosi osiedlili się tutaj około 1700 roku, gościnnie przyjął ich stolnik powiatu Ukmergė, Jonas Mykolas Strutinskis. Działalność zakonników miała duże znaczenie dla miejscowej wspólnoty – założyli szkołę parafialną, która przyczyniła się do rozwoju oświaty w regionie. Niestety, po przegranym powstaniu 1831 r. władze rosyjskie zamknęły kościół i klasztor, a przybory liturgiczne rozdano innym parafiom.

Choć pod koniec XVIII w. w dawnych pomieszczeniach kościoła osiedliła się cerkiew prawosławna, pod koniec XIX w. w klasztorze założono żeński klasztor prawosławny ze szkołą, która przygotowywała nauczycieli szkół podstawowych. Podczas I wojny światowej wojska niemieckie zamieniły kościół w garaż samochodowy, mocno go dewastując. Dopiero w 1918 r. kościół zwrócono katolikom, a proboszcz Stanislovas Stakelė zajął się pracami nad jego odnową.

Mimo różnych trudności i prześladowań, w tym wybuchów podczas II wojny światowej, kościół pozostał ważny dla miejscowej wspólnoty. Po wojnie proboszcz Pranciškus Strakšas, a później inni duchowni, dbali o restaurację i wystrój kościoła. Szczególnie warto wspomnieć księdza Jonasa Bubę, który nie zląkł się represji i uwięzienia, lecz po powrocie na Litwę nadal służył wiernym.

Pod względem architektonicznym kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Antalieptė jest doskonałym przykładem stylu barokowego: jest jednonawowy, z dwiema wieżami fasadowymi. Prezbiterium jest węższe i niższe od głównej nawy, a za nim znajduje się niższa kaplica z wieżyczką. Mur otaczający teren przykościelny jest wysoki i murowany, nadając całemu kompleksowi poczucie solidności i wielkości.

Dziś kościół w Antalieptė wraz z otaczającym go kompleksem klasztornym to nie tylko miejsce obrzędów religijnych, ale i żywa historia, świadcząca o licznych zmianach i próbach, jakie przez wieki przeszła ta miejscowość.