O kościele
W wileńskiej starówce, na Zarzeczu (Užupis), znajduje się kościół św. Apostoła Bartłomieja, którego długa i barwna historia pełna jest wzlotów i upadków, odzwierciedlających się nie tylko w jego architekturze, ale i w życiu wspólnoty.
Pierwszy drewniany kościół w tym miejscu wzniesiono jeszcze na początku XVII w., lecz spłonął on podczas wojny z Moskwą, około 1665 r. Po ponad stuleciu, w 1778 r., według projektu utalentowanego architekta Marcina Knackfusa, powstało tu oratorium zakonne. Niestety, budynek ten nie przetrwał długo – powstanie z 1794 r. poważnie go uszkodziło.
Na szczęście na początku XIX w. to miejsce ożywił ojciec Augustyn Stodolnik. Dzięki niemu w latach 1823–1824 wzniesiono tu murowany kościół, który od tamtej pory zdobi wileński krajobraz. Kościół został poświęcony 24 sierpnia 1823 r. i otrzymał wezwanie św. Apostoła Bartłomieja. Skromny i nietynkowany, lecz pełen duchowości, kościół stał się ważnym ośrodkiem miejscowej wspólnoty.
Choć początkowo kościół był prosty i pozbawiony wielu ozdób, z czasem zmieniały go kolejne prace i renowacje. W 1834 r. przebudowana dzwonnica nadała mu większą wyrazistość. Później kościół otynkowano, a w latach 1879–1881 wzbogaciły go prace remontowe sfinansowane przez wileński cech garncarzy i ceramików oraz dobudowana wieża w stylu historyzmu.
Kościół św. Bartłomieja zawsze był czymś więcej niż tylko budynkiem religijnym. Przechowywano tu obraz Matki Bożej Trockiej z bramy i archiwum cechu garncarzy i ceramików. W kościele były trzy, a później pięć ołtarzy, a chór wspierały dwie kolumny. W przeszłości mury tej świątyni wzmocniono nasypem z kamieni i murem, by chronić ją przed szkodliwym działaniem rzeki Wilenki.
W pierwszej połowie XX w. kościół stał się filią kościoła Świętej Trójcy w Sudervie. Warto też wspomnieć, że słynny malarz Ferdynand Ruszczyc wziął tu ślub i w testamencie zapisał, by jego serce zostało pochowane właśnie w tym kościele.
W czasach sowieckich kościół ten przeżywał ciężkie chwile. W 1948 r. został zamknięty, a jego pomieszczenia zamieniono na pracownie rzeźbiarskie. Chór i zakrystia stały się pracowniami, a w samym kościele urządzono kotłownię. Choć wiele cennych przedmiotów kościelnych zaginęło, organy cudem przetrwały.
W 1997 r. kościół odzyskała wileńska białoruska wspólnota katolicka, która ożywiła tę świątynię, gdzie nabożeństwa odbywają się obecnie w języku białoruskim. Opiekę nad kościołem sprawują bracia białoruskiej kustodii zakonu kapucynów. Choć czas i ręka ludzka pozostawiły swój ślad, kościół św. Apostoła Bartłomieja pozostaje nie tylko zabytkiem architektury, ale i żywym ośrodkiem wspólnoty, w którym ludzie odnajdują spokój i atmosferę budzącą duchowość.
Pierwszy drewniany kościół w tym miejscu wzniesiono jeszcze na początku XVII w., lecz spłonął on podczas wojny z Moskwą, około 1665 r. Po ponad stuleciu, w 1778 r., według projektu utalentowanego architekta Marcina Knackfusa, powstało tu oratorium zakonne. Niestety, budynek ten nie przetrwał długo – powstanie z 1794 r. poważnie go uszkodziło.
Na szczęście na początku XIX w. to miejsce ożywił ojciec Augustyn Stodolnik. Dzięki niemu w latach 1823–1824 wzniesiono tu murowany kościół, który od tamtej pory zdobi wileński krajobraz. Kościół został poświęcony 24 sierpnia 1823 r. i otrzymał wezwanie św. Apostoła Bartłomieja. Skromny i nietynkowany, lecz pełen duchowości, kościół stał się ważnym ośrodkiem miejscowej wspólnoty.
Choć początkowo kościół był prosty i pozbawiony wielu ozdób, z czasem zmieniały go kolejne prace i renowacje. W 1834 r. przebudowana dzwonnica nadała mu większą wyrazistość. Później kościół otynkowano, a w latach 1879–1881 wzbogaciły go prace remontowe sfinansowane przez wileński cech garncarzy i ceramików oraz dobudowana wieża w stylu historyzmu.
Kościół św. Bartłomieja zawsze był czymś więcej niż tylko budynkiem religijnym. Przechowywano tu obraz Matki Bożej Trockiej z bramy i archiwum cechu garncarzy i ceramików. W kościele były trzy, a później pięć ołtarzy, a chór wspierały dwie kolumny. W przeszłości mury tej świątyni wzmocniono nasypem z kamieni i murem, by chronić ją przed szkodliwym działaniem rzeki Wilenki.
W pierwszej połowie XX w. kościół stał się filią kościoła Świętej Trójcy w Sudervie. Warto też wspomnieć, że słynny malarz Ferdynand Ruszczyc wziął tu ślub i w testamencie zapisał, by jego serce zostało pochowane właśnie w tym kościele.
W czasach sowieckich kościół ten przeżywał ciężkie chwile. W 1948 r. został zamknięty, a jego pomieszczenia zamieniono na pracownie rzeźbiarskie. Chór i zakrystia stały się pracowniami, a w samym kościele urządzono kotłownię. Choć wiele cennych przedmiotów kościelnych zaginęło, organy cudem przetrwały.
W 1997 r. kościół odzyskała wileńska białoruska wspólnota katolicka, która ożywiła tę świątynię, gdzie nabożeństwa odbywają się obecnie w języku białoruskim. Opiekę nad kościołem sprawują bracia białoruskiej kustodii zakonu kapucynów. Choć czas i ręka ludzka pozostawiły swój ślad, kościół św. Apostoła Bartłomieja pozostaje nie tylko zabytkiem architektury, ale i żywym ośrodkiem wspólnoty, w którym ludzie odnajdują spokój i atmosferę budzącą duchowość.
Galeria i zasoby
Opisy materiałów archiwalnych są podane po litewsku.
Kompozicijoje – Vilniaus Šv. apaštalo Baltramiejaus bažnyčia.
Signuotas akvarele averso apatinėje dalyje kairėje ir pieštuku reverso viršutinėje dalyje kairėje.